Om transparantie en inzicht te geven in de gezondheid van de Border Collie heeft de RBCNL objectief, gebruik makende van de verstrekte nestdata en de screeningsonderzoeken zoals geregistreerd bij de Raad van Beheer dit visueel inzichtelijk gemaakt. Deze uitkomsten worden o.a. besproken in ons fokkersoverleg. Verder zullen deze onderdeel zijn van het komen tot, actualiseren of behouden van een weloverwogen fokbeleid.

Onze inzet is en blijft: verantwoord fokken, met prioriteit voor gezondheid en welzijn. 

Verdere inhoudelijke toelichting staat onder de datasheets.

Border Collie NHSB fokkerijdata 2015 t/m 2025
Wanneer we kijken naar de Border Collie NHSB fokkerijdata van de afgelopen 10 jaar, zien we een duidelijke trend: het aantal nesten en inschrijvingen is in deze periode in totaal afgenomen. Vooral na de coronaperiode is deze daling goed zichtbaar.

Dit kan betekenen dat pups langer bij de fokker blijven voordat zij een nieuw thuis vinden. Zeker voor beginnende fokkers is het daarom belangrijk om vooraf goed te kijken of er voldoende belangstelling voor hun pups zal zijn. Ervaren fokkers en dekreueigenaren kunnen hierin een waardevolle rol spelen door potentiële pupkopers door te verwijzen naar nieuwe of minder bekende fokkers.

Border Collie NHSB fokkerijdata 2025
In 2025 zijn er 56 nesten NHSB Border Collies geboren met in totaal 287 pups (die bij geboorte aangifte zijn gemeld). De verdeling tussen reuen en teven was nagenoeg gelijk. De nesten werden gefokt door in totaal 24 fokkers, waarvan 6 lid waren van de RBCNL.

Gebruik van een buitenlandse reu
Wanneer er gebruik wordt gemaakt van een buitenlandse reu, worden nog niet altijd alle gezondheidsuitslagen meegestuurd bij de dekaangifte. Daardoor kon niet in alle gevallen de volledige data rondom het gebruik van buitenlandse reuen worden meegenomen in de analyse. Wanneer gezondheidsuitslagen ontbraken, is dit in de grafieken apart weergegeven. Wanneer uitslagen wel beschikbaar waren, zijn deze uiteraard meegenomen.

De Raad van Beheer bekijkt momenteel welke afspraken hierover gemaakt gaan worden. Het advies van de RBCNL is om ook bij gebruik van een buitenlandse reu altijd alle gezondheidsuitslagen mee te sturen. Zo ontstaat er transparantie over de gemaakte fokcombinatie.

Heupdysplasie (HD)  Geen bijzonderheden.

Elleboogdysplasie (ED)
Bij 52 ouderdieren  die in 2025 werden ingezet in de fokkerij (ruim 56%) bleek geen ED onderzoek te zijn uitgevoerd (of geregistreerd). Dat roept de vraag op waarom er bij een werkras als de Border Collie niet structureel door alle fokkers op ED wordt getest. De stelling dat ED niet binnen het ras voorkomt, is te kort door de bocht. Hoewel ED misschien minder bekend is dan heupdysplasie (HD), komt het bij veel middelgrote en grote rassen regelmatig voor en Border Collies vormen daarop geen uitzondering.

Wanneer onderzoek niet wordt uitgevoerd of niet verplicht is, bestaat het risico dat een probleem ongemerkt groeit. Dat kan leiden tot een toename van zowel de prevalentie als de ernst van de aandoening binnen de populatie. Het ontbreken van ED onderzoek voor de Border Collie kan daarom worden gezien als een inconsistentie binnen het streven naar een verantwoord fokbeleid.

In een Nederlandse studie (Lavrijsen et al., 2012) werd gekeken naar Border Collies die in Nederland werden aangeboden bij de Raad van Beheer op Kynologisch Gebied in Nederland in de periode van 2002 tot 2010. In deze periode werden 1433 Border Collies officieel onderzocht op HD waarvan 1207 beoordeling A kregen en 69 HD C, D of E (dat wil zeggen 11,5% HD positief). In dezelfde periode werden slechts 49 Border Collies aangeboden voor screening op ED (1 Border Collie had een graad 2 ED score)

In de periode van 2016 t/m 2025  zijn er volgens de data van de Raad van Beheer 1090 Border Collies op HD officieel beoordeeld. (HD A: 1027, HD B: 38, HD C: 19 en HD D: 6) In deze periode zijn slechts 318 Border Collies officieel op ED beoordeeld  (Vrij: 313, Graad 1: 3, Graad 3: 2) 

Dat is slechts 29% afgezet tegen de aantallen vanuit het HD onderzoek. In deze periode werden 5944 Border Collies ingeschreven in het NHSB. (NB 2025 nog niet volledig ten tijde bewerking data) Afgezet tegen het aantal van deze populatie is dat 18% op HD en 5% screening op ED.

Bij de interpretatie van deze cijfers is nog een belangrijk punt: ED en OCD in de schouder worden in Nederland gescreend vanaf de leeftijd van 18 maanden, terwijl klinische klachten vaak al optreden vanaf 5–7 maanden. Daardoor worden duidelijke klinische gevallen vaak al eerder uit de populatie gehaald en verschijnen ze niet in de officiële rapportages. Binnen de RBCNL is ED verplicht, en OCD/SD wordt momenteel geadviseerd. Op termijn zal worden bekeken of dit screeningsonderzoek ook verplicht gesteld moet worden.

In de omringende landen is ED screening al lange tijd een normale gang van zaken. Sterker nog: binnen veel serieuze fokprogramma’s wordt een Border Collie die niet op ED is getest niet geselecteerd voor inzet in de fokkerij, zowel in het buitenland als in toenemende mate binnen Nederland. Het niet opnemen van ED onderzoek in het VFR / de foknormen zet Nederland daarom op achterstand als het gaat om profilering van gezondheid binnen het ras. Daarnaast geeft het (nog) geen realistisch beeld van de aanwezigheid van ED binnen de populatie. Goede en volledige data zijn juist nodig om toekomstgericht te kunnen bepalen wat verstandig beleid is.

De mogelijke schade binnen het ras is eenvoudig te voorkomen door structureel onderzoek te doen. Bovendien voorkomt dit een situatie waarin herinvoering van onderzoek later moeilijker wordt doordat er mogelijk al een hoger, en deels verborgen, percentage ED binnen de populatie aanwezig is.

ED-screeningsonderzoeken 2025
In slechts 28 gevallen vond er een ED onderzoek plaats. Dat al deze honden vrij bleken te zijn, is gezien bovenstaande uitleg nauwelijks verrassend te noemen. Wanneer men dit afzet tegen het aantal uitgevoerde HD onderzoeken, ziet men het duidelijke gat in de beschikbare data. Dit ondanks het feit dat HD onderzoek plaatsvindt met 12 maanden en ED onderzoek met 18 maanden.

ECVO-onderzoek bij inzet in de fokkerij 2025
In 24 gevallen (25%) bleek het ECVO-onderzoek ouder dan 12 maanden te zijn op het moment van inzet in de fokkerij. In 5 gevallen (5%) werd er helemaal geen ECVO-onderzoek geregistreerd. Op basis van deze data is de conclusie dat dit onderzoek dan niet is uitgevoerd.

ECVO onderdeel 8: ICAA – Gonio / Glaucoom bij inzet in de fokkerij 2025
In 57 gevallen (59%) werd geen enkel onderzoek op dit onderdeel uitgevoerd, ondanks de kennis dat deze aandoening binnen het ras voorkomt. Bij beide rasverenigingen is dit onderdeel verplicht binnen het VFR. De uitkomsten van deze dataset zijn daarom op dit onderdeel zorgwekkend te noemen.

ECVO-screeningsonderzoeken 2025
Wanneer we kijken naar de 110 uitgevoerde screeningsonderzoeken in 2025 (dus niet per definitie gerelateerd aan fokkerij), zien we dat in 83 gevallen (75%) geen onderdeel 8: ICAA Gonio / Glaucoom onderzoek plaatsvond. Hoewel dit onderzoek geen jaarlijkse verplichting is, laten deze cijfers wel zien dat er een duidelijke achterstand bestaat.

Conclusie
Er worden binnen de Border Collie fokkerij zeker goede stappen gezet. Tegelijk laat deze data zien dat er nog ruimte is voor verdere verbetering. De fokkerij van de Border Collie zal eerst en vooral zelf moeten laten zien dat er met gezonde ouderdieren wordt gefokt. Daarbij horen onderzoeken zoals ED screening en ECVO conform het VFR.

Wanneer uit betrouwbare representatieve data blijkt dat een bepaald onderzoek geen meerwaarde heeft voor het ras, dan kan dat onderbouwd worden met feiten. Dat geeft fokkers ook de mogelijkheid om daar transparant over te communiceren.Op dit moment zijn we daar nog niet. We hopen dat iedereen die zich betrokken voelt bij ons prachtige ras bereid is om hierin samen de volgende stappen te zetten gedurende 2026.